Thoại Ngọc Hầu qua những tài liệu mới - Trần, Hoàng Vũ (Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2017)
Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại là bậc danh tướng đa tài trong lịch sử nước ta. Về binh nghiệp, ông là bậc “công thần vọng các” đã từng theo phò Nguyễn Ánh từ những ngày còn bôn tẩu khắp nơi, giúp hoàng tôn Ánh khôi phục Gia Định, lấy đất Nghệ An; từng trấn thủ và giữ yên vùng đất biên cương phía Bắc trong những năm đầu khi vua Gia Long mới làm chủ đất Bắc Hà; ba lần giữ chức bảo hộ Cao Miên “lo liệu sắp đặt việc ngoài biên” được vua Minh Mạng ngợi khen là đã “nói lên một cách rộng rãi cái uy đức của triều đình, củng cố được biên cảnh”. Ông còn là nhà ngoại giao tài ba, từng bảy lần đi sứ sang Xiêm, ít nhất hai lần đi sứ sang Lào, thuyết phục vua Xiêm và các bộ tộc Lào giúp Nguyễn vương thoát khỏi tình thế nguy nan, tạo nên bước ngoặt trong quá trình Bắc tiến. bên cạnh tài thao lược, ngoại giao, Thoại Ngọc Hầu còn là một nhà kinh tế có tầm nhìn xa trông rộng, ông đã góp công rất lớn trong sự nghiệp đào kênh vĩnh tế, kênh Thoại Hà, chiêu dân lập ấp, biến Châu Đốc từ một vùng đất “cỏ hoang bát ngát” thành nơi dân cư tụ họp đông đúc “ruộng vườn bao quanh chân núi, hơi lam tuôn cuốn lẫn khói nấu cơm, chùa chiền trên chót hương tỏa mây lồng, thật không kém gì phong cảnh trung châu”. trong suốt cuộc đời mình, dấu chân Thoại Ngọc Hầu đã in trên khắp mọi miền đất nước, ở xứ Cao Miên, Vạn Tượng, Xiêm La.